Obciążenia odsetkowe są konsekwencją nieterminowego regulowania podatków. Wpłata zaległości podatkowej wynikającej z autokorekty deklaracji lub zeznania podatkowego, dokonanej przez podatnika w ciągu pół roku od upływu terminu złożenia rozliczenia, premiowana jest naliczeniem odsetek za zwłokę o połowę niższych od standardowych. Taka preferencja przysługuje także – na wniosek podatnika – w przypadku zaliczenia na spłatę zaległości podatkowej nadpłaty lub zwrotu podatku.

Ustawowe wymogi

Podstawą zapłaty obniżonych odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej jest spełnienie warunków określonych w art. 56a Ordynacji podatkowej.

Zaległość podatkowa musi wynikać z prawnie skutecznej korekty deklaracji (zeznania podatkowego lub części deklaracyjnej w JPK_V7M/JPK_V7K) dokonanej w ciągu 6 miesięcy od dnia upływu terminu złożenia tej deklaracji. Wpłata musi nastąpić w ciągu 7 dni od dnia złożenia korekty. Naniesienie zmian w rozliczeniu nie może być efektem działań organów podatkowych. Obniżonych odsetek za zwłokę nie nalicza się w przypadku zapłaty zaległości podatkowej ujawnionej po korekcie rozliczenia dokonanej na skutek przeprowadzonych przez urząd skarbowy czynności sprawdzających. Taka preferencja nie przysługuje także wtedy, gdy korekta jest składana po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej lub po otrzymaniu zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej, a jeżeli nie stosuje się zawiadomienia – po zakończeniu kontroli podatkowej.

Obniżone odsetki za zwłokę ustala się nie tylko w przypadku zapłaty zaległości podatkowej. Stosuje się je odpowiednio także w razie zaliczenia nadpłaty lub zwrotu podatku, potrącenia albo przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych – na wniosek wniesiony w terminie 7 dni od dnia złożenia korekty rozliczenia.

Odsetki od zaliczek

Preferencyjne zasady naliczania odsetek za zwłokę nie są wykluczone w przypadku korekty zeznania podatkowego obejmującej zaliczki na podatek dochodowy. Potwierdza to wiele orzeczeń NSA.

Wykładnia językowa przepisów określających zasady stosowania obniżonych odsetek za zwłokę wskazuje, że warunkiem skorzystania z tej preferencji jest złożenie korekty deklaracji, a następnie zapłata wykazanej zaległości podatkowej. NSA odwołuje się jednak do wykładni celowościowej tych regulacji. Podatnicy PIT/CIT nie mają obowiązku składania w trakcie roku podatkowego deklaracji z wyliczonymi kwotami zaliczek na podatek. Są one deklarowane dopiero w zeznaniu podatkowym, a z końcem roku podatkowego nieuiszczona w terminie zaliczka na podatek dochodowy traci swój byt prawny. Nie zmienia się jednak charakter odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy. Są one należne z tytułu zaległości podatkowej powstałej w wyniku niezapłacenia w terminie zaliczki. Organ podatkowy ma możliwość wydania po zakończeniu roku podatkowego decyzji określającej wysokość odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy. Odsetki określa na dzień złożenia zeznania podatkowego, a w przypadku niewywiązania się przez podatnika z obowiązku przekazania go w terminie – na ostatni dzień terminu złożenia zeznania podatkowego. Przyjmuje przy tym prawidłową kwotę zaliczek na podatek (mimo że utraciły one byt prawny). Wskazuje tak art. 53a Ordynacji podatkowej.

Skoro ustawodawca ustanowił określony moment na zadeklarowanie zaliczek na podatek dochodowy (tj. w zeznaniu podatkowym), a przy tym przewidział możliwość wydania po zakończeniu roku podatkowego decyzji określającej wysokość odsetek za zwłokę od zaliczek, brak jest podstaw do zakwestionowania możliwości skorzystania z obniżonej stawki przez podatnika uiszczającego odsetki dobrowolnie. Celem tej preferencji jest zmotywowanie podatników do szybkiej spłaty zaległości podatkowych. Przekształcenie istniejącego w trakcie roku podatkowego obowiązku uiszczania zaliczek na podatek dochodowy w wymóg zapłaty zobowiązania podatkowego nie przekreśla możliwości zastosowania obniżonych odsetek za zwłokę w sytuacji, gdy podatnik skoryguje roczne zeznanie podatkowe, wykazując zaliczki na podatek w prawidłowej wysokości, i ureguluje odsetki od niezapłaconych w terminie zaliczek (por. wyrok NSA z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt II FSK 3128/19). Zapłata musi nastąpić w terminie 7 dni od dnia dokonania korekty rozliczenia (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 548/20).

Schemat wyliczeń

Obniżona stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych stanowi 50% stawki podstawowej. Stawka podstawowa jest natomiast równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o NBP, i 2% – ale nie może być niższa niż 8%.

Obniżone odsetki podatkowe wylicza się w ten sposób, że kwotę zaległości podatkowej należy pomnożyć przez liczbę dni zwłoki oraz obowiązującą w tym czasie stawkę odsetek, a uzyskany wynik podzielić przez 365. Otrzymaną wartość zaokrągla się do pełnych złotych. Końcówki kwot wynoszące mniej niż 50 gr pomija się, a wynoszące 50 gr i więcej podwyższa do pełnych złotych. Jeżeli zaległość podatkowa istniała w okresach, w których obowiązywały różne stawki odsetkowe, odsetki za zwłokę nalicza się odrębnie za każdy z nich. Zaokrągleniu podlega suma kwot za poszczególne okresy.

Odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekracza 3-krotności wartości opłaty pobieranej przez Pocztę Polską S.A. za traktowanie przesyłki listowej jako poleconej. Takie zwolnienie przewiduje art. 54 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Wspomniana opłata pocztowa wynosi obecnie 2,90 zł, zgodnie z obowiązującym od 1 października 2022 r. „Cennikiem usług powszechnych w obrocie krajowym i zagranicznym” Poczty Polskiej S.A. Nie należy utożsamiać jej z ceną nadania listu poleconego, która według aktualnego taryfikatora wynosi od 6,80 zł do 18,30 zł w zależności od gabarytu przesyłki oraz tego, czy ma ona status przesyłki ekonomicznej, czy priorytetowej. Opłata stanowi składową ceny przesyłki poleconej. Nie nalicza się zatem odsetek podatkowych nieprzekraczających, przed zaokrągleniem do pełnych złotych, 8,70 zł (3 × 2,90 zł).

Przykład

Podatnik złożył 25 listopada 2022 r. korektę JPK_V7M (części deklaracyjnej) za czerwiec 2022 r. Nie ma ona związku z czynnościami sprawdzającymi, kontrolą podatkową czy celno-skarbową. Korekta ujawniła zaległość podatkową w wysokości 899 zł. Podatnik uregulował ją 25 listopada 2022 r. Naliczył obniżone odsetki za zwłokę, ponieważ zaległość podatkowa nie była efektem działań organu podatkowego, a ponadto zostały dochowane terminy warunkujące ich zastosowanie, tj. 6-miesięczny termin złożenia korekty rozliczenia (który liczony od 25 lipca 2022 r. upłynie 25 stycznia 2023 r.) oraz termin zapłaty zaległości podatkowej (który liczony od 25 listopada 2022 r. upłynie 2 grudnia 2022 r.). Odsetki za zwłokę wyniosły 25 zł, zgodnie z następującym wyliczeniem:

  1. odsetki za okres od 26 lipca 2022 r. do 7 września 2022 r.:

            (899 zł × 44 dni × 8%) : 365 = 8,67 zł,

  • odsetki za okres od 8 września 2022 r. do 25 listopada 2022 r.:

            (899 zł × 79 dni × 8,25%) : 365 = 16,05 zł,

  • suma odsetek za zwłokę: 8,67 zł + 16,05 zł = 24,72 zł, po zaokrągleniu do pełnych złotych: 25 zł.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.)

Źródło: gofin.pl, Gazeta Podatkowa nr 95 (1970) z dnia 28.11.2022

Autor: Małgorzata Żujewska